Jaskinie i rezerwaty geologiczne

JASKINIE

W Górach Świętokrzyskich znane są 132 dostępne obiekty jaskiniowe, z których 30% ma długość większą niż 10 m. Największą jaskinią jest Chelosiowa Jama – Jaskinia Jaworznicka (3670 m), obecnie dziewiąta pod względem długości jaskinia w Polsce. Na dalszych miejscach plasują się kolejno: Jaskinia w Sztolni Zofia na Miedziance (279 m.), Jaskinia Raj (240 m), Szczelina na Kadzielni (180 m), Jaskinia Zbójecka w Łagowie (160 m), Jaskinia Gwarecka (84 m), Jaskinia Wschodnia (80 m), Jaskinia na Wietrzni (60 m), Jaskinia Piekło pod Skibami (57 m), Jaskinia Jeleniowska (36 m). Niektóre z tych jaskiń są udostępnione do zwiedzania.

Jaskinia Raj koło Chęcin to jedna z najpiękniejszych jaskiń krasowych w Polsce z bogatą szatą naciekową na stropie, ścianach i dnie. Zachwyca bogactwem i różnorodnością kalcytowych form naciekowych. Występują tutaj skupiska stalaktytów o unikatowym na skalę światową zagęszczeniu. Długość trasy turystycznej wynosi 180 metrów, czas zwiedzania 45 min. Konieczna jest wcześniejsza rezerwacja. Jaskinię można zwiedzać od stycznia do listopada. Przy wejściu do jaskini obejrzeć można wystawę muzealną z odtworzonym obozowiskiem rodziny neandertalskiej – trzy naturalnej wielkości postacie, a także szczątki prehistorycznych zwierząt: mamuta, nosorożca włochatego i niedźwiedzia jaskiniowego.

Podziemną trasę turystyczną na Kadzielni tworzą połączone jaskinie: Odkrywców, Prochownia i Szczelina. Dla ruchu turystycznego dostępna jest trasa o długości 140 m i deniwelacji 10 m, rozwinięta na trzech poziomach. Łączna długość wszystkich korytarzy jaskiń na Kadzielni wynosi 392 m, a deniwelacja 21 m. Jaskinie można zwiedzać codziennie, oprócz poniedziałków. Konieczna jest wcześniejsza rezerwacja.

Jaskinia Zbójecka w Łagowie znajduje się 312 m n.p.m. w kamienistym zboczu rezerwatu przyrody Wąwóz Dule i posiada tylko jedno wejście z widocznym okapem skalnym. Jest jaskinią czteropoziomową, wytworzoną w wapieniach dewońskich. Korytarz Wstępny i Sala Duża są suche, położone w strefie światła pełnego i półmroku, dalsze partie są ciemne i wilgotne. Jaskinia nie jest oświetlona. Łatwo dostępna jest pierwsza część korytarza, a zwiedzenie całej jaskini wymaga odpowiedniego ekwipunku oraz umiejętności. Wstęp jest bezpłatny. Według legendy to w tej jaskini mieszkał zbój Madej.
Wąwóz Dule jest światowej sławy odkrywką czarnych wapieni dewońskich z bogatą fauną głowonogów (pomnik przyrody).

Jaskinia Piekło pod Skibami usytuowana jest w ostro podciętym zachodnim zboczu Góry Żakowej, w wapieniach dewońskich. Całkowita jej długość wynosi 57 m. Po lewej stronie od wejścia odchodzi korytarzyk, zakończony oknem, zaś w końcowej części jaskini znajdują się dwa kominy, posiadające również połączenie z powierzchnią. Około 10 m od głównego wejścia w dnie jaskini znajduje się półtorametrowe zagłębienie, jakie pozostało po dawnym szybie wydobywczym. Jest on śladem poszukiwań górniczych, jakie prowadzono w rejonie Chęcin w XV-XVIII wieku. Jedynie w końcowej części jaskini zachowały się śladowe fragmenty nacieków kalcytowych. Dno jaskini w rejonie wejścia jest pokryte namuliskiem i wybranym w czasie kopania szybu, materiałem gliniastym.

REZERWATY GEOLOGICZNE

Kielce uznawane są za miasto o wybitnych walorach geologicznych – są tutaj aż cztery rezerwaty geologiczne: Wietrznia, Kadzielnia, Ślichowice i Biesak-Białogon. W Kielcach działa również Centrum Geoedukacji.

W Rezerwacie Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego znajdują się wapienie górnodewońskie o zmiennej grubości ławic, w których występuję szczątki fauny ramienionogów, koralowców, ślimaków, małży, trylobitów, lilowców i ryb pancernych. Rezerwat jest doskonałym miejscem spacerowym (m.in. przez dno dawnych wyrobisk przebiega specjalnie przygotowana ścieżka edukacyjna), a z licznych tablic można dowiedzieć się wielu informacji na temat przeszłości geologicznej terenu obecnych Kielc.
Na terenie Rezerwatu działa Centrum Geoedukacji, w którym dowiemy się wielu rzeczy o dewonie oraz o tym, co działo się po tym okresie ze skałami dewońskimi. Zapoznajemy się z najważniejszymi środowiskami i organizmami, które zamieszkiwały w dewonie obszar odpowiadający dzisiejszym Górom Świętokrzyskim, a specjalnie przygotowane dioramy z modelami dawnych żyjących organizmów wprowadzą nas w świat płytkich lagun, raf i głębokich mórz, które przed 359 milionami lat pokrywały te tereny. Jest też możliwość wyruszenia na wyprawę w głąb Ziemi – w kapsule czasu (Kapsuła Kino 5D).

Rezerwat Kadzielnia to skalne wzgórze zbudowane z wapieni górnodewońskich. Występują tu liczne skamieniałości koralowców, głowonogów i innych zwierząt morskich sprzed 350 mln lat oraz ciekawe przykłady różnorodnych zjawisk tektonicznych, mineralizacyjnych i krasowych. Kadzielnia stanowi największe skupisko grot i jaskiń na Kielecczyźnie. W tym niezwykłym miejscu znajduje się także malowniczo położony amfiteatr kielecki.

Rezerwat Skalny Ślichowice im. Jana Czarnockiego to odsłonięty przy eksploatacji kamienia profil geologiczny z obalonym dużym fałdem skalnym, obrazujący hercyńskie procesy tektoniczne Gór Świętokrzyskich. Aby lepiej móc oglądać fałd na terenie dawnego kamieniołomu – przygotowano wokół ścieżki spacerowe oraz punkty widokowe.

Rezerwat przyrody nieożywionej Biesak-Białogon obejmuje fragment lasu wraz ze znajdującym się na jego terenie wyrobiskiem po nieczynnym kamieniołomie, w którym ochronie podlegają wychodnie ordowickie i kambryjskie. Jest to jeden z najmniej znanych, a zarazem bardzo ciekawych rezerwatów geologicznych Kielecczyzny.